۰۶:۵۴
منبع: ایمنا
دسته: سیاسی
کد خبر: 26952078
نقش تعاملات اجتماعی در تاب‌آوری شهری

نقش تعاملات اجتماعی در تاب‌آوری شهری

مفهوم تاب‌آوری در حوزه مطالعات مخاطرات طبیعی ابتدا توسط تیمرمن در سال 1981 مورد استفاده قرار گرفت (klein et al, 2003; alexander, 2013; timmerman, 1981) . این مفهوم در اصل برای توصیف مقاومت سیستم‌های طبیعی به اختلالات و توانایی‌های آن‌ها برای نوسازی و سازماندهی آن‌ها بکار برده شد.
به اشتراک بگذارید:

به گزارش خبرنگار ایمنا و بر اساس چکیده یک مقاله، تمرکز اصلی مفهوم تاآوری بر روی قدرت کلی و تغییر ثابت عملکردهای سیستم‌های زیست‌محیطی جهان، جهت‌گیری به سمت سیستم‌های اجتماعی، زیست‌محیطی، سازگاری انسان با طبیعت و تکامل اجتماعی تدریجی در مواجهه با تغییرات جهانی متولد شده بود(Pelling, ۲۰۱۰).

موضوع اصلی در ادبیات تاب‌آوری مردم و جوامع هستند و اجتماعات شهری نیز از این قاعده مستثنی نیست. جنبه مهم آن، سازگاری در برابر تغییر است. تمرکز بر روی یادگیری، خود سازمان‌دهی و تاب‌آوری بخش‌های حیاتی از بازخورد پیچیده عمده، آستانه‌ها و تغییرات سیستم می‌باشد(Berkes, ۲۰۰۷; Marincioni et al, ۲۰۱۳; Berkes et al, ۲۰۰۵; Orencio et al, ۲۰۱۳). نگاهی به تکامل نظری تاب‌آوری نشان می‌دهد که یک بار مفهوم با معنای مستقیم منحصر به فرد استفاده شده، در حال حاضر یک ماهیت چند منظوره پیچیده با روابط پیچیده و متفاوت است. بنابراین، تاب‌آوری در حال حاضر با تنوع بیشتر در علوم مختلف مربوط به تعاملات میان انسان و طبیعت مانند آسیب‌پذیری و کاهش خطرات مورد استفاده قرار می گیرد(Center ADR, ۲۰۰۲; Usamah et al,۲۰۱۴). به همین دلیل است که آن توسط مجموعه گسترده‌ای از کارشناسان مانند بوم‌شناسان(Holling, ۱۹۷۳; Gunderson et al, ۲۰۱۰)، روانشناسان(Norris et al, ۲۰۰۸; Garmezy, ۱۹۹۱)، جغرافی‌دانان(Cutter et al,۲۰۱۴; Pike et al, ۲۰۱۰)، کارشناسان سلامت عمومی(Poortinga, ۲۰۱۰; Castleden et al, ۲۰۱۱)، مهندسان( Hollnagel et al, ۲۰۰۶; Zoback, ۲۰۱۴)، دولت‌های محلی(Wilson, ۲۰۱۳) و مدیران جهانی مورد مطالعه قرار گرفته است(Wilson, ۲۰۱۲).

تاب‌آوری شهری تعریف‌های متعدد و مدل‌های نظری مختلف را فراهم کرده که شواهد تجربی قوی ساخته شده هستند(Cutter et al, ۲۰۰۸; Engle, ۲۰۱۱; Chandra et al, ۲۰۱۰). این به نوبه خود، به ابهام در معنا و روش نسبت به تاب‌آوری شهری و معرفت‌شناختی مختلف، روش‌شناختی و گرایش‌های مفهومی منتج می‌شود(Ainuddin et al, ۲۰۱۲). براساس گزارش مک انتایر و همکاران، یکی دیگر از چالش‌ها برای رسیدن به یک تعریف پذیرفته شده توسط جامعه علمی این واقعیت است که هر کدام از سطوح افراد، گروه‌ها و جوامع مختلف، می‌توانند تاب‌آوری را متفاوت تعریف کنند(McEntire et al, ۲۰۰۲).

اسر، استدلال می‌کند که ابهام و انعطاف‌پذیری تاب‌آوری به عنوان یک مفهوم ارزشمند است، زیرا می‌تواند یک رابطه نزدیک‌تر بین رشته‌ها و علوم عملی ایجاد کند(Eser et al, ۲۰۰۲). بررسی ادبیات در مورد تاب‌آوری نشان می‌دهد که برخی از محققان دیدگاه زیست‌محیطی به سمت تاب‌آوری را اتخاذ کرده و بر قابلیت‌های خودسازمان‌دهی یک سیستم متمرکز کرده‌اند؛ آن‌ها مفهوم تاب‌آوری به بلایای به عنوان یک فرایند و نه یک نتیجه یا خروجی تعریف می کنند(Davoudi et al, ۲۰۱۲; Adger, ۲۰۰۳; Waller, ۲۰۰۱; Pickett et al, ۲۰۱۴). محققان دیگر بر یک چشم انداز بلند مدت تمرکز داشته و تاب آوری به بلایای به عنوان یک فرایند بازیابی پس از فاجعه طولانی مدت تعریف می‌کنند. این است که، تاب‌آوری شهری می‌تواند به عنوان یک مقیاس و یا معیاری برای بازیابی و جبران خسارت مورد استفاده قرار گیرد(Bodin et al, ۲۰۰۴; Aldrich, ۲۰۱۲). برخی از محققان به مفهوم سازگاری آن، به دلیل افزایش قابلیت یادگیری و مقابله با بلایا اشاره می‌کنند(Norris et al,۲۰۰۸; Anderies et al, ۲۰۰۴; Boon et al, ۲۰۱۲). با توجه به گالوپین و وگل، تاب‌آوری، سازگاری و آسیب‌پذیری کلمات کلیدی هستند که در برخی از روش ها مشترک هستند(Gallopín, ۲۰۰۶; Vogel, ۲۰۰۷). برخی از محققان دیگر بر این باورند تاب‌آوری به فاجعه به پایداری مرتبط است(Turner, ۲۰۱۰; Perrings, ۱۹۹۸; Bocchini, ۲۰۱۳). از آنجا که، بر طبق این گروه از محققان، پایداری بقای طولانی مدت بدون افت در کیفیت زندگی است. بررسی ادبیات مربوط به تاب‌آوری شهری نشان می‌دهد که تاب‌آوری و پایداری دقیقا یکسان نیستند. با این حال، دو مفهوم ارتباط نزدیک دارند. جوامع پایدار، اگر تاب‌آور باشند، می‌تواند پایدار باقی بمانند. در حالی که تاب‌آوری بر کوتاه مدت و سازگاری طولانی مدت تمرکز داشته، توسعه پایدار بر مدت طولانی برای نسل‌های آینده معنی و مفهوم دارد. با این حال، باید توجه داشت که بهبود تاب‌آوری و توسعه پایدار ممکن است زبانه‌ای به عقب باشد، اگر نتایج آن‌ها به عنوان مکمل مدیریت نشود(McPhearson et al, ۲۰۱۵). برخی نوشته‌ها در تاب‌آوری به فاجعه اصطلاح خلاف آن یعنی آسیب‌پذیری را در نظر می‌گیرند. با این حال، در مطابقت با متغیرهای حساس، آن‌ها تاب‌آوری را به عنوان یکی از سه عامل تعیین‌کننده آسیب‌پذیری در نظر می‌گیرند. به عبارت دیگر، ترویج تاب‌آوری منجر به کاهش آسیب‌پذیری می‌شود(Miller et al,۲۰۱۰; Gallopín, ۲۰۰۶; Janssen et al, ۲۰۰۶; Lei et al, ۲۰۱۴). در مجموع، آسیب‌پذیری به عنوان یک رویکرد به تکامل تاب‌آوری شهری از طریق تمرکز بیشتر بر روی سیستم‌های انسانی، پیامدهای اجتماعی و نقش تصمیم‌گیری‌های سیاسی سوق داده شده است. با بهره‌گیری از ادبیات بالا، تاب‌آوری یک جامعه به بلایا در نتیجه، " میزان اختلال یک سیستم که می‌تواند جذب و هنوز هم در شرایط یکسان بماند؛ توانایی یک سیستم برای خود سازماندهی (در مقابل نبود سازمان یا سازمان تحت تاثیر نیروهای خارجی) و توانایی یک سیستم برای ایجاد و ترویج ظرفیت یادگیری و انطباق‌پذیری آن تعریف شود"(Bastaminia et al, ۲۰۱۷ : ۲).

تاب‌آوری اجتماعی شهری‌ها

در مقایسه با دیدگاه‌های مشترک به سمت تاب‌آوری، تاب‌آوری اجتماعی شهرها به طور قابل‌توجهی تحت تاثیر علوم اجتماعی است. در مقایسه با دیدگاه‌های مشترک به سمت تاب‌آوری، تاب‌آوری اجتماعی به طور قابل توجهی تحت تاثیر علوم اجتماعی است. پاسخ سوالات مربوط به عوامل انسانی، سنت‌های اجتماعی، روابط قدرت، سازمان‌ها، و مسائل و ابعادی است که تا حد زیادی در مطالعات زیست‌محیطی نادیده گرفته شده است(Cumming et al, ۲۰۰۶; Keck et al, ۲۰۱۳). نخستین تعریف در تاب‌آوری اجتماعی توسط آجر ارائه شده است(Adger, ۲۰۰۰). او تاب‌آوری اجتماعی را به عنوان توانایی جوامع انسانی برای مقاومت در برابر حوادث غیر مترقبه خارجی و یا اختلال در زیرساخت‌ها از قبیل تغییرات محیطی یا تغییرات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شدید و با توجه به توانایی جوامع برای بهبود یافتن از چنین اختلالاتی تعریف می‌کند.

تاب‌آوری اجتماعی قابلیت افراد، گروه‌ها، خانواده‌ها و جوامع مختلف از جمله شهرها شامل یادگیری و تطبیق با تغییرات اعمال شده، توانایی انطباق با شرایط جدید است. این یکی از اساسی‌ترین تعریف‌ها از تاب‌آوری اجتماعی است(Hall et al,۲۰۱۳; Bonanno et al, ۲۰۱۰). بر اساس گزارش فیلیپس، تاب‌آوری نقش مهمی در بحران‌های اجتماعی ایفا می‌کند(Phillips, ۲۰۱۰). برجسته‌ترین عامل که به طور معکوس با تاب‌آوری اجتماعی مرتبط می‌شود، آسیب‌پذیری اجتماعی است. آسیب‌پذیری اجتماعی در نتیجه عوامل پیش فاجعه اجتماعی است و ظرفیت پایین یا قابلیت مواجهه و بازسازی پس از بحران است(Phillips, ۲۰۱۰; Cutter et al, ۲۰۰۸; Dickson, ۲۰۱۲). آسیب‌پذیری اجتماعی با کسانی که از شرایط اجتماعی آن‌ها رنج می‌برند و شامل جنس، سن، نژاد، سلامت، ناتوانی، بی‌سوادی، نبود آگاهی و انزوای اجتماعی همراه است(Cutter et al, ۲۰۰۶; Maharani et al, ۲۰۱۶). ویژگی‌های آن‌ها تاب‌آوری کم، اختلال در معیشت و توانایی کم برای بازسازی پس از بحران است(Cutter et al, ۲۰۰۶).

گروه‌های آسیب‌پذیر در اجتماعات مختلف از جمله شهرها با انزوا تدریجی اجتماعی، کاهش تعامل اجتماعی، ارتباط ضعیف با سازمان‌ها و محدودیت مشارکت‌های اجتماعی روبه‌رو هستند(Pelling, ۲۰۰۳). بنابراین، تعاملات اجتماعی گروه‌های مختلف در یک جامعه اثر گذاشته و اینکه چگونه آن‌ها تحت تاثیر یک فاجعه  هستند(Elliott et al, ۲۰۰۶; Shelton et al, ۲۰۰۹; Islam et al, ۲۰۱۴; Bastaminia et al, ۲۰۱۶). مشارکت مدنی و حمایت اجتماعی یک اثر قابل‌توجه در تاب‌آوری شخصی و سلامت اجتماعی به خاطر افزایش درک افراد از خود است(به خصوص کسانی که با یک فاجعه روبه رو شده، و کسانی که به مراقبت های اجتماعی نیاز دارند). حمایت‌های اجتماعی می‌تواند اثرات تصمیم‌گیری‌های اشتباه، حوادث غم‌انگیز، فاجعه طبیعی و کاهش آسیب‌ها برای کمک به توسعه تاب‌آوری اجتماعی را کاهش دهد(Walsh-Dilley et al, ۲۰۱۳). در همین راستا، مگوایر و هاگان نشان دادند که برنامه‌های مدیریت بحران نیاز به شناسایی و تکیه بر قابلیت‌های تاب‌آوری اجتماعی یک جامعه است. قابلیت یک جامعه ترکیبی از تعهدات آن جامعه، تقویت منابع و مهارت‌های آن و رسیدگی به مسائل و فرصت‌ها است(Maguire et al, ۲۰۰۷). محققان مختلف سه نوع توانایی برای درک تاب‌آوری اجتماعی در نظر گرفته اند:

۱-ظرفیت مقابله: " چگونه مردم بر تهدیدات فوری از طریق دسترسی مستقیم به منابع مقابله و غلبه دارند " (Norris et al, ۲۰۰۸; Obrist et al, ۲۰۱۰).

۲- ظرفیت تطبیقی: " فعالیت‌های انجام شده پس از فاجعه و یا فعالیت‌های فعال که در آن مردم از تجارب آن‌ها برای پیش‌بینی خطرات و تعدیل امرار معاش آن‌ها استفاده می‌کنند. " تفاوت اصلی بین مقابله و ظرفیت انطباقی زمان و ماهیت فعالیت‌ها است. در حالی که فعالیت‌های مقابله برنامه‌های تاکتیکی در کوتاه مدت انجام می‌شود، فعالیت‌های تطبیقی اداره استراتژیک برنامه‌ریزی بلندمدت می‌باشد(Keck, ۲۰۱۳; Wilson et al, ۲۰۱۳).

۳-توانایی تغییر و یا ظرفیت مشارکتی توسط لورنز و واس معرفی شد. آن " توانایی ساکنان برای دسترسی به منابع و کمک گرفتن از دولت‌های محلی (سازمان‌های دولتی)، مشارکت در فرایندهای تصمیم‌گیری، توسعه سازمان‌ها برای بهبود رفاه شخصی و تقویت جامعه در مواجهه با بحران‌های آینده است(Lorenz, ۲۰۱۳; Voss,۲۰۰۸). " تفاوت قابل‌توجه بین قابلیت‌های مشارکتی و انطباق با مقیاس تغییر و نتایج عملی آن است(Béné et al, ۲۰۱۵). خلاصه از مفاهیم مورد بحث، می‌توان نتیجه گرفت که تاب آوری اجتماعی به قابلیت افراد، نهادهای اجتماعی، سازمان‌ها و جوامع برای بازیابی، خود سازماندهی و جذب موج‌ها، و مقابله با حوادث می‌پردازد. 

تاب‌آوری اقتصاد شهری

علاوه بر تلفات، بلایای طبیعی بار اقتصادی را تحمیل کرده که بر رفاه انسان تاثیر می‌گذارند(Perrings et al, ۲۰۰۰; Simmie et al, ۲۰۱۰). از جهت دیگر، یک فاجعه طبیعی می‌تواند به عنوان یک بحران طبیعی تعریف شود، اگر آن به آشفتگی در سیستم‌های مالی و اثرات منفی قابل توجهی بر روی دارایی‌ها، تولید، خروجی‌ها، اشتغال و یا مصرف کنندگان منجر شود(Hallegatte, ۲۰۱۴). بر اساس گزارش کریستوفرسون و همکاران، داولی و همکاران، تاب‌آوری، تجزیه و تحلیل موفقیت اقتصادی یک منطقه یا منطقه با توجه به : ۱. تعدیل ۲. سازگاری ۳. همگرایی؛ یا ۴. تعادل(Christopherson, ۲۰۱۰; Dawley, ۲۰۱۰). به گفته مارتین، آن موفقیت اقتصادی با توجه به: ۱. بازیابی؛ ۲. تجدید؛ ۳. بازیابی؛ و ۴. مقاومت است. این دسته بندی ها، به ترتیب، برای ارزیابی استفاده می شود: ۱. سطح باروری و رشد منطقه ای. ۲. سطح سازگاری در پاسخ به شوک منطقه ای. ۳. قابلیت یک منطقه در سرعت و سطح بهبودی از یک شوک، و ۴. حساسیت به شوک ها(Martin, ۲۰۱۲). بر اساس گزارش رز ، تاب‌آوری اقتصادی ظرفیت یک نهاد و یا یک سیستم برای حفظ عملکردهای خود در طول اختلال است(Rose,۲۰۰۴). تعریف گسترده‌تر شامل ملاحظات پویا در یک موسسات متضرر توسط اختلالات سخت برای رسیدن به یک شرایط خوب است(Folke,۲۰۰۶; Rose,۲۰۰۷; Briguglio et al, ۲۰۰۶). مارتین استدلال می‌کند که تاب‌آوری اقتصادی شهر ظرفیت یک سیستم، سازگاری، و زیرساخت‌ها(شرکت ها، صنایع، فناوری ها و موسسات) و رشد و توسعه قابل قبول در تولید، اشتغال و رفاه در بلند مدت است. تاب‌آوری اقتصادی به عنوان توانایی یک اقتصاد یا جامعه که شهر نیز مصداقی از آن است محلی برای جذب و انطباق با اثرات منفی شوک‌های اقتصادی و حرکت به سمت تعادل قبل از فاجعه و یا ثبات تعریف می‌کند(Martin, ۲۰۱۲). این جنبه از تاب‌آوری شهرها (اقتصادی) پیچیده‌تر از آن‌هایی است که مانند جنبه‌های اجتماعی، فنی و زیست‌محیطی است. دلیل آن این است که سرمایه‌گذاری بلندمدت در بازسازی یک کار پس از اختلال پیچیده و منحصر به فرد است(Nelson, ۲۰۱۵). تاب‌آوری اقتصادی شامل شاخص‌های اقتصادی متعددی مانند اشتغال، تجارت، قابلیت کاربردی بخش‌های مختلف اقتصادی قبل و بعد از بحران، ثبات فعالیت های مربوط به کسب و کار، درآمد، و جلب رضایت نیازها از جامعه خورده است(Martin et al, ۲۰۱۴; Nelson et al, ۲۰۰۹). باید توجه داشت که چند مفاهیم مربوط به تاب آوری اقتصادی به عنوان یک مفهوم مستقل وجود دارد(Rose, ۲۰۰۹). تاب آوری اقتصادی می‌تواند از دیدگاه تاب آوری مهندسی و تاب آوری اکولوژیک، و یا ترکیبی از این دو مشاهده شود. تاب آوری اقتصادی، از یک سو، بر چگونگی سرعت بازگشت یک سیستم به شرایط قبل از شوک (تاب آوری مهندسی) تاکید دارد Martin et al, ۲۰۱۴). آن بر ظرفیت یک سیستم برای بازگرداندن به حالت تعادل تمرکز دارد(تاب آوری اکولوژیک)( Modica et al, ۲۰۱۵). تاب آوری اقتصادی در طول زمان ثابت باقی نمی ماند  مقدار آن براساس ماهیت شوک ها و ساختار اجتماعی و اقتصادی منحصر به فرد یک شهر است که به تدریج تکامل می یابد(Martin,۲۰۱۰)، چنانچه دو رویکرد در ادبیات تاب آوری اقتصادی پدید آمده اند: ۱. رویکرد تعادل اقتصادی(Rose,۲۰۰۴; Simmie et al, ۲۰۱۰; Briguglio et al, ۲۰۰۶; Rose, ۲۰۰۵)، ۲. رویکرد تکاملی مربوط به مدل دایره انطباقی(Simmie et al, ۲۰۱۰; Reggiani,۲۰۰۲; Hill et al, ۲۰۰۸). روش تعادل به طور کلی سنتی است. گاهی اوقات به عنوان " تاب آوری مهندسی " نامیده می شود. این رویکرد پایداری یک سیستم و شرایط حرکت به سوی تعادل و یا پایداری و بازگرداندن به قبل از فاجعه تأکید دارد(Martin et al, ۲۰۱۴; Walker et al, ۲۰۰۶; Drobniak, ۲۰۱۲). این تعریف به عنوان توانایی یک سیستم (مانند یک شهر) برای جذب و انطباق با اختلال ها بدون سقوط و یا تغییرات ساختاری است(Simmie et al, ۲۰۱۰; Walker et al, ۲۰۰۶; McGlade et al, ۲۰۰۶; Navarro-Espigares et al,۲۰۱۲). شوک ها حرکت اقتصادی یک شهر به راه تعادل را محدود می کنند. با این حال، یک سیستم توان بازسازی دوباره به حالت تعادل را داشته؛ چنانچه نیروهای سازماندهی در دست باشند(Drobniak, ۲۰۱۲). در رویکرد تکاملی، یک سیستم هم قادر به جذب و تطبیق با شوک شدید بدون هر گونه تغییر قابل توجهی است یا قابلیت بسط موفقیت آنی ساختارهای اجتماعی است(Simmie et al, ۲۰۱۰). همانطور که رز استدلال می کرد، تاب آوری اقتصادی می تواند پویا یا ساکن باشد. تاب آوری اقتصادی پویا است که توانایی یک سیستم برای عملکرد پایدار (مانند ادامه تولیدات) در طول اختلالات است(Rose, ۲۰۰۹). تاب آوری اقتصادی پویا است که "چگونه سرعت بهبودی یک سیستم از اختلال شدید و بازگشت به شرایط عادی است". تاب آوری پویا پیچیده تر است، زیرا شامل سرمایه گذاری بلند مدت، تعمیر و بازسازی به عنوان فرآیندهای مدیریتی پس از حادثه است. طبقه‌بندی مهم دیگر در مورد تاب آوری اقتصادی، جانشین تاب آوری که اشاره به قابلیت های عادی یک جامعه محلی برای مقابله با بلایا (به عنوان مثال، دسترسی به منابع، قابلیت دسترسی، ورودی جایگزین، واردات و فعالیت های بازار در تخصیص منابع به بالاترین ارزش) و تاب آوری تطبیقی به توانایی حفظ وظایف در بحران از طریق مهارت ها، ابتکارات و خلاقیت اشاره دارد. تاب آوری تطبیقی تساوی بر یادگیری درس پس از فاجعه و آستانه حرکت مهارت تولید بیشتر است. با این حال، آن لزوما نیاز به سرمایه‌گذاری نیست(Rose, ۲۰۰۴; Rose et al,۲۰۱۳; Zhou et al, ۲۰۱۰). 

مقاله از: سعید نجفی، دکترای تخصصی جغرافیا و برنامه ریزی شهری

مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار